ONDERZOEK
Mentale gezondheid bij moeders: wat onderzoek laat zien
Het moederschap brengt biologische, psychologische en sociale veranderingen met zich mee. Deze kunnen je mentale welzijn beïnvloeden. Tegelijk ervaren veel vrouwen drempels naar passende ondersteuning.
Madae wordt ontwikkeld als antwoord op deze behoefte. Het onderstaande onderzoek geeft richting aan ons begrip van het probleem en onze psychologische aanpak. Het bewijst niet dat Madae zelf klinisch effectief is.
Sekse, gender en mentale gezondheid
Biologische factoren, gendergerelateerde ervaringen en sociale omstandigheden kunnen mentale gezondheidsrisico’s en toegang tot zorg beïnvloeden. Een internationaal bevolkingsonderzoek vond vaker stemmings- en angststoornissen bij vrouwen en vaker middelenstoornissen bij mannen. Patronen verschilden tussen landen en generaties.
Dit betekent niet dat vrouwen volledig andere psychologische behandelingen nodig hebben. Een meta-analyse met individuele gegevens uit depressieonderzoek vond geen aanwijzing dat gender verbetering voorspelde of bepaalde of CGT beter werkte dan medicatie. Dit geldt niet automatisch voor iedere aandoening of genderidentiteit. Gendersensitieve ondersteuning houdt rekening met relevante verschillen en persoonlijke omstandigheden.
Drempels naar passende ondersteuning
Webb en collega’s onderzochten 32 systematische reviews over toegang tot perinatale geestelijke gezondheidszorg. Zij vonden drempels bij personen, relaties, professionals en zorgorganisaties, waaronder stigma, praktische beperkingen en moeite om passende zorg te vinden.
De review pleit voor flexibele, persoonsgerichte zorg en goed opgeleide professionals. Een digitaal hulpmiddel kan soms beter in het dagelijks leven passen, maar deze review bewijst niet dat een AI-companion deze drempels wegneemt of zorg vervangt.
Waarom de context van het moederschap ertoe doet
NICE adviseert bij de beoordeling van perinatale mentale gezondheid rekening te houden met lichamelijke gezondheid, geboorte-ervaringen, relaties, sociale isolatie, huisvesting, werk, financiën en zorgtaken. Ook slaap en lichamelijk herstel kunnen belangrijk zijn. Aanpassing en identiteit kunnen voor iedere moeder anders voelen.
De richtlijn betreft zwangerschap en het eerste jaar na de geboorte. Dit is de klinische reikwijdte van de bron, geen uitbreiding van de doelgroep van Madae. Madae is er voor de eerste vier jaar na de geboorte; de eerste bèta begint met de eerste twee. Deze richtlijn betekent geen goedkeuring van Madae door een professional of instelling.
Psychologische zelfhulp geïnformeerd door onderzoek
Cognitieve gedragstechnieken verkennen verbanden tussen gedachten, gevoelens en gedrag. NICE noemt begeleide zelfhulp en CGT als zorgopties bij specifieke problemen. Dit is klinische richtlijninformatie, geen bewijs dat een geautomatiseerd gesprek dezelfde zorg biedt.
Acceptatiegerichte strategieën verkennen hoe je met moeilijke ervaringen kunt omgaan en kunt handelen naar wat je belangrijk vindt. Een ACT-meta-analyse uit 2015 omvatte uiteenlopende psychische en lichamelijke klachten. De bevindingen gaan over gestructureerde interventies, niet over Madae of AI voor moeders.
Mindfulnessgerichte oefeningen richten de aandacht op de huidige ervaring. Een perinatale review uit 2016 vond verbetering binnen groepen, maar geen significante voordelen tegenover controlegroepen voor depressie, angst of stress. Kleine, uiteenlopende studies beperken de conclusies.
Begeleide reflectie en psycho-educatie kunnen psychologische ideeën verduidelijken en zelfhulp structuur geven. De effecten hangen af van het programma en de context. De eerste versie van Madae biedt deze hulpmiddelen via gesprekken en oefeningen. Bewijs voor een methode valideert niet de toepassing ervan met generatieve AI.
Digitale ondersteuning voor mentaal welzijn
Een meta-analyse van 31 gerandomiseerde onderzoeken bekeek digitale interventies bij depressieve klachten of angst na de bevalling. Gemiddelde klachtenscores waren lager dan bij gebruikelijke zorg, maar interventies en uitkomsten verschilden sterk. In totaal vielen meer deelnemers uit bij de vervolgmeting. De review combineerde verschillende vormen, waaronder psychologische interventies en psycho-educatie.
Een klein Australisch onderzoek verdeelde 43 vrouwen met een postnatale depressie over begeleide online CGT (MumMoodBooster) en gebruikelijke zorg. Na twaalf weken waren de depressie-uitkomsten gunstiger in de CGT-groep. Het programma omvatte telefonische coaching. De kleine groep en korte follow-up beperken de toepasbaarheid van de resultaten.
Deze studies gaan over afgebakende digitale programma’s. Ze bewijzen niet dat generatieve AI-companions veilig of effectief zijn.
Wat we nog moeten onderzoeken
Madae heeft eigen evaluatie nodig van veiligheid, bruikbaarheid en mogelijke nadelige effecten. We willen begrijpen of contextgerichte personalisatie de relevantie of uitkomsten verbetert, wie de ervaring behulpzaam vindt en wanneer deze niet geschikt is.
Privacy, geïnformeerde keuzes, kunnen stoppen en duidelijke routes naar menselijke zorg zijn ontwikkelvoorwaarden. Madae wordt samen met professionals uit de psychologie, privacy en beveiliging gebouwd en beoordeeld. Dat werk met professionals en de feedback uit de bèta zijn onderdeel van de ontwikkeling, geen klinische validatie. Madae is geen therapeut en is niet bedoeld om psychische aandoeningen vast te stellen of te behandelen. Ze vervangt geen professionele geestelijke gezondheidszorg of nooddienst.
De cijfers in hun context
De Nederlandse Monitor 2023, gepubliceerd in 2024, onderzocht moeders met kinderen jonger dan twee jaar. In de voorafgaande zeven dagen rapporteerde 24,4% angstklachten en 20,2% depressieve klachten; 29,6% rapporteerde een van beide. Groepen overlappen. Daarnaast rapporteerde 14,6% veel of heel veel stress in de voorafgaande vier weken. Dit zijn gerapporteerde klachten, geen vastgestelde diagnoses of wereldwijde cijfers.
In Engelse huisartsregistraties uit 1995 tot 2020 was 56,6% van de in het tweede jaar na de geboorte geregistreerde gevallen van psychische aandoeningen nieuw geregistreerd. Dit percentage betreft geregistreerde gevallen, niet alle moeders. Registratie toont niet wanneer klachten begonnen. De ernst kon niet precies worden gemeten.
Een cohortonderzoek in Melbourne wierf 1.507 vrouwen die voor het eerst moeder werden tijdens de zwangerschap en volgde hen tot vier jaar na de geboorte. Bijna één op de drie rapporteerde na de geboorte minstens één keer depressieve klachten; 14,5% deed dat na vier jaar. Een grenswaarde op een vragenlijst bepaalde de klachten, geen diagnostisch gesprek. Dit observationele onderzoek bewijst geen producteffectiviteit.
De Wereldgezondheidsorganisatie lichtte in december 2023 onderzoek uit waaruit blijkt dat meer dan één op de drie vrouwen langdurige gezondheidsproblemen ervaart na een bevalling. Dat cijfer omvat lichamelijke en mentale gezondheidsproblemen samen, wereldwijd; het is niet het percentage vrouwen met alleen angst of depressie.
Bronnen
Bronnen gecontroleerd op 19 oktober 2026. Dit is een geselecteerd bronnenoverzicht, geen volledige systematische literatuurstudie.
- Trimbos-instituut (2024). Monitor Mentale Gezondheid en Zwangerschap 2023. Trimbos-instituut.
- Seedat, S., Scott, K. M., Angermeyer, M. C., et al. (2009). Cross-national associations between gender and mental disorders in the World Health Organization World Mental Health Surveys. Archives of General Psychiatry, 66(7), 785-795.
- Cuijpers, P., Weitz, E., Twisk, J., et al. (2014). Gender as predictor and moderator of outcome in cognitive behavior therapy and pharmacotherapy for adult depression: an “individual patient data” meta-analysis. Depression and Anxiety, 31(11), 941-951.
- Webb, R., Uddin, N., Constantinou, G., et al.; MATRIx Study Team (2023). Meta-review of the barriers and facilitators to women accessing perinatal mental healthcare. BMJ Open, 13(7), e066703.
- National Institute for Health and Care Excellence (2014, updated 2020). Antenatal and postnatal mental health: clinical management and service guidance. Clinical guideline CG192, especially recommendations 1.6.1 and 1.8.
- A-Tjak, J. G. L., Davis, M. L., Morina, N., Powers, M. B., Smits, J. A. J., & Emmelkamp, P. M. G. (2015). A meta-analysis of the efficacy of acceptance and commitment therapy for clinically relevant mental and physical health problems. Psychotherapy and Psychosomatics, 84(1), 30-36.
- Lever Taylor, B., Cavanagh, K., & Strauss, C. (2016). The Effectiveness of Mindfulness-Based Interventions in the Perinatal Period: A Systematic Review and Meta-Analysis. PLOS ONE, 11(5), e0155720.
- Lewkowitz, A. K., Whelan, A. R., Ayala, N. K., et al. (2024, online 2023). The effect of digital health interventions on postpartum depression or anxiety: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. American Journal of Obstetrics and Gynecology, 230(1), 12-43.
- Milgrom, J., Danaher, B. G., Gemmill, A. W., Holt, C., Holt, C. J., Seeley, J. R., Tyler, M. S., Ross, J., & Ericksen, J. (2016). Internet Cognitive Behavioral Therapy for Women With Postnatal Depression: A Randomized Controlled Trial of MumMoodBooster. Journal of Medical Internet Research, 18(3), e54.
- Jones, E., Quinn, L., Tanner, J.-R., Jankovic, J., Berrisford, G., MacArthur, C., & Taylor, B. (2025). Prevalence and incidence of moderate and severe mental illness in the second postpartum year in England (1995-2020): a national retrospective cohort study using primary care data. The Lancet Regional Health, Europe, 53, 101312.
- Woolhouse, H., Gartland, D., Mensah, F., & Brown, S. J. (2015). Maternal depression from early pregnancy to 4 years postpartum in a prospective pregnancy cohort study: implications for primary health care. BJOG, 122(3), 312-321.
- World Health Organization (2026). Depressive disorder (depression). Fact sheet.
- Wereldgezondheidsorganisatie (2023, 7 december). More than a third of women experience lasting health problems after childbirth. Nieuwsbericht.